Baarland

Baarland

Rode Draak in Berendorp, Iris de Leeuw, 1997

Aan het eind van de Slotstraat vlakbij de Vaete ligt binnen een rechthoek van keitjes een groot cirkelvormig mozaïek, dat bestaat uit 4.500 granieten steentjes.
Daarboven slingert een goudkleurige spiraal van roestvrij staal zich vanaf een punt van de cirkel de lucht in om aan de tegenoverliggende zijde de cirkel weer te ontmoeten.

Een cirkel – de aarde – en een spiraal – de zonnebaan – zijn in het beeld met elkaar verbonden. Die verbondenheid wordt in het beeld verder uitgewerkt. Het patroon van de hemel is zichtbaar in de cirkel van de aarde: tussen de zwarte steentjes licht het sterrenbeeld Kleine Beer met de Poolster wit op, terwijl gele steentjes het sterrenbeeld Grote Beer suggereren. In rood is tenslotte een ander sterrenbeeld zichtbaar, de Draak. Binnen de grote cirkel zijn verder twee concentrische cirkels opgenomen als symbool voor de beweging van sterren en planeten. Iris de Leeuw heeft zo het patroon van de noordelijke sterrenhemel gelegd dat elke jaar op 1 mei om middernacht aan het noordelijke firmament verschijnt. Het beeld is echter ook een zonnewijzer. Op midzomer valt de schaduw van de spiraal precies op de Poolster.

De keuze voor het sterrenpatroon is het antwoord op de wens van de bewoners van Baarland om in het kunstwerk een verwijzing op te nemen naar de naam van het dorp. ‘Baar’ is een verbastering van beer en Baarland stond bekend als een geuzendorp van ‘beresterke’ mannen. In het verleden zouden er spanningen tussen groepen Baarlanders zijn opgetreden. Dat zou er heftig aan toe hebben kunnen gaan. Iris de Leeuw verwijst met de Kleine en de Grote Beer naar dergelijke spanningen, die een gemeenschap uiteen kunnen drijven. Dat is natuurlijk onwenselijk en daarom is het sterrenbeeld Draak zo toepasselijk: de rode draak heeft vn oudsher macht om tegengestelde krachten in balans te houden. Dat wijst ook op de tweede betekenis van het kunstwerk.
In de kosmos is de tegenstelling tussen twee krachten voorwaarde voor nieuw leven, mits een derde kracht hen in balans houdt. Niet voor niets ligt aan de verhoudingen van de cirkels de Gulden Snede ten grondslag, de klassieke maat voor volmaakte verhoudingen.

Het beeld is echter nog op een derde manier te interpreteren. De roestvrijstalen spiraal is dan symbool voor het eeuwig bewegende heelal. De projectie van een deel van de sterrenhemel op de met de aarde verbonden cirkel is dan de verbeelding van de wisselwerking tussen aarde en heelal. Het is alsof Iris de Leeuw wil zeggen: wat er in Baarland, een stipje op aarde, gebeurt maakt uiteindelijk deel uit van een veel groter kosmisch proces. Wat het streven naar harmonie hier op aarde natuurlijk niet minder noodzakelijk maakt.

Borsele

Borsele

Oase, Wies de Bles, 2003

Aan de rand van het dorp staat, midden op een open plek die omgeven is door bomen, een vreemd beeld. Twee verschillende, uit roestvrij staal gesneden palmbomen op een heuveltje van keien, waaruit ook nog eens wat ‘cactussen’ groeien. Op de achtergrond, vanuit het dorp gezien,  ontvouwt zich het voor Zeeland zo kenmerkende horizontale polderlandschap, met in de verte het Borsselse bos, de groene buffer tussen het dorp en het industriegebied waarin de kerncentrale domineert.

Die centrale en het bos waren voor Wies de Bles de twee aangrijpingspunten voor het beeld ‘Oase’, dat op zijn minst verrassend is op een plek waar je een exotisch oord niet verwacht. Het vervreemdende wordt versterkt door de aanblik van het beeld. Soms valt het licht zo op het glad gepolijste oppervlak dat het weerkaatst en het beeld lijkt op te lossen in de omgeving. Op andere momenten doemen de palmen als vage omtrekken uit het niets op. ‘Oase’ zou daarom ook luchtspiegeling of fata morgana kunnen heten.

Een oase kan zich ontwikkelen dankzij de aanwezigheid van water in een verder kale, hete woestijn. Een oase is dus van oorsprong verbonden met een gebied waar de zon dagelijks brandt en de temperatuur tot grote hoogte opjaagt. In de kerncentrale vinden processen plaats die energie opwekken. Ze komen voor een deel overeen met wat er in de Zon plaatsvindt. Die is eigenlijk de grootste kerncentrale in onze buurt, met dien verstande dat hij vooralsnog op veilige afstand staat.

Het bos als buffer tussen kerncentrale en dorp krijgt steun van een fictief palmbos, een plek om naar toe te vluchten in je verbeelding. Daarmee is het beeld ook de uitdrukking van het verlangen te ontsnappen naar zo’n oase, waar niets dan de natuur zelf perfecte levensomstandigheden schept, terwijl wij kunst en vliegwerk moeten toepassen om in onze veiligheid en onze energie te voorzien.

Driewegen

Driewegen

Groepsportret, Martin McNamara, 2000

Tot 1970 was Driewegen een zelfstandige gemeente. De foto die Martin McNamara als uitgangspunt nam voor ‘Groepsportret’ toont de gemeenteraad in zijn laatste samenstelling en zal dus eind jaren ’60 zijn gemaakt. Het beeld is een sterk vereenvoudigde weergave van de foto. Tien mannen in pak, kort geknipt zo te zien. Vrouwen ontbreken. Een tijdsbeeld, een moment vastgelegd in een honderdste van een seconde, is door Martin McNamara opnieuw verbeeld als een tekening in de ruimte.
De omtrekken zijn scherp getrokken en de illusie wordt versterkt door hier en daar uitgespaarde, weggebrande lijnen.

Het markeert de herinnering aan het verleden en de geschiedenis van de toenmalige gemeente en verbindt het heden en de plaats van het kunstwerk met het verleden.

Het beeld is natuurgetrouw maar door het weglaten van details ook abstract. Zo zijn de mannen niet te herkennen en kun je er als het ware allerlei gezichten op projecteren. Daardoor verwijst het beeld naar de algemeen menselijke  neiging om belangrijke momenten vast te leggen. Denk aan de schilderijen waarop pasgetrouwde stellen zich lieten vereeuwigen en de groepsportretten van schutters, bestuurders van armenhuizen en gildemeesters. Later kwamen daar de foto’s bij van bruiloften, andere familiefeesten en van sportclubs, al dan niet na het behalen van het kampioenschap. Door een bankje te verwerken in het beeld is het ook een praktische plek. Je kunt er bij elkaar komen en zitten.

Het verleden bestaat alleen dankzij het heden en de toekomst. Groepsportret is daarom zowel een tijdsprong terug naar vroeger als een verwijzing naar de toekomst, waarin steeds andere bewoners en bezoekers het beeld zullen zien en zo (geconfronteerd worden) oog in oog staan met een herinnering van lang voor hun tijd. Het is ook daarom mooi dat het beeld een strakke zilvergrijze verflaag kreeg: er blijft een herinnering, maar die vervaagt naarmate de tijd voortschrijdt.
En als je op het bankje zit, maak je letterlijk deel uit van het beeld en dus van de geschiedenis. Zeker als je je er laat fotograferen ….

Ellewoutsdijk

Ellewoutsdijk

Berg van Water, Wies de Bles, 1999

Achter de dijk van de Westerschelde, niet ver van zee, bij binnenwater en pomp gemaal, staat op een terpachtige verhoging een scherp gepunte driehoek met drie zijden. Het glanzende oppervlak heeft het reliëf van water in beweging.
Wellicht beter nog, van de sporen die de zee op het zand achterlaat.
Ook de granieten grondplaat die het beeld draagt heeft een licht golvende omtrek. ‘Berg van Water’ is de titel van het beeld. Water kan echter feitelijk nooit de vaste vorm aannemen die Wies de Bles aan haar beeld geeft. Water is vloeibaar, amorf.

Zelfs als het bevriest vertoont het niet het zacht golvende oppervlak dat ‘Berg van Water’ heeft.
Wies de Bles heeft dus een beeld gemaakt dat in werkelijkheid nooit zo kan bestaan. Dat heeft een reden. Op deze manier kan zij de kracht en de schoonheid van water zichtbaar maken. Water is levensvoorwaarde en bedreiging.
Zeeland leeft er voor een groot deel van, maar heeft er altijd ook tegen moeten vechten. Ellewoutsdijk was ooit een niet onbelangrijke haven en is ter bescherming tegen het water op een terp gebouwd. Desondanks was het nodig dijken aan te leggen of te verhogen. De ‘Inlaag van 1887’ waarbij het beeld is geplaatst vormt daarvan het tastbare bewijs. Net als alle inlagen is ook dit gebied ontstaan door het afgraven van klei om daarmee de naastgelegen dijk aan te leggen.

Het beeld draagt dus beide aspecten in zich: leven en bedreigd worden. Het oppervlak ziet er aangenaam uit en weerspiegelt het vloeibare, in het beeld plooibare, dat het mogelijk maakt water te gebruiken. De vorm zelf echter is sterk en massief en heeft betrekking op de massa van water, de massa die eenmaal ontketend alle kan wegspoelen. De berg is echter strak van vorm, door mensen ontworpen, zoals ook de dijken dat zijn. Uiteindelijk straalt het beeld dus ook vertrouwen uit, vertrouwen in de mogelijkheden het water te bedwingen. Daarom is het perfect op zijn plaats daar bij Ellewoutsdijk.

‘s-Gravenpolder

‘s-Gravenpolder

Hans de Win, 2018

Tegen de gevel van het dorpshuis “Ons Dorpsleven” in ‘s-Gravenpolder is de boom bevestigd die is ontworpen door kunstenaar Hans de Win. Het kunstwerk werd gemaakt met het oog op het 700 jarig bestaan van ‘s-Gravenpolder. Het is tot stand gekomen in samenwerking met veel inwoners van ‘s-Gravenpolder. zij hebben letterlijk hun steentje bijgedragen door het maken van een tegel die is opgenomen in het kunstwerk. Honderden kleine tegeltjes zijn gemaakt. tegeltjes met herinneringen of over toekomstdromen.  Alle tegels samen vormen een gestileerde boom.